Tellər və kabellər gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsidir. Elektrik enerjisinin ötürülməsi və müxtəlif cihazların işləməsi üçün onlar əsas rol oynayır. Buna baxmayaraq, bir çox insan tel və kabel anlayışlarını qarışdırır və aralarındakı fərqi dəqiq bilmir.
Evdə və ya iş yerində elektrik sistemi qurarkən tel və kabel seçimi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də bu məhsullar haqqında əsas məlumatlara sahib olmaq təhlükəsiz və düzgün elektrik təminatı üçün vacibdir.
Gündəlik danışıqda tel və kabel sözləri çox vaxt eyni mənada istifadə olunur. Lakin texniki baxımdan bu anlayışlar fərqlidir. Tel tək bir elektrik keçiricisindən ibarətdir, kabel isə qoruyucu örtük içərisində yerləşən iki və ya daha çox telin birləşməsidir. Hər iki halda onların əsas məqsədi elektrik cərəyanını ötürməkdir.
Keyfiyyətli kabel necə seçilməlidir?
İstər daxili məkanlarda, istərsə də açıq havada istifadə olunsun, düzgün kabel seçimi və quraşdırılması elektrik sisteminin təhlükəsiz işləməsi üçün əsas şərtlərdən biridir. Elektrik kabelləri qoruyucu qutulardan prizlərə, qurğulara və müxtəlif cihazlara qədər düzgün və diqqətli şəkildə quraşdırılmalıdır.
Tel və kabel quruluş baxımından fərqlənir. Tel tək keçiricidən ibarət olduğu halda, kabel adətən bir neçə telin bir qoruyucu örtük daxilində birləşməsidir. Düzgün kabel seçimi elektrik sisteminin sabit və təhlükəsiz işləməsi üçün vacibdir.
Kabellər müxtəlif xüsusiyyətlərinə görə təsnif edilir. Bunlara rəng kodları, istifadə sahəsi və üzərində yazılmış texniki məlumatlar daxildir. Kabelin üzərindəki işarələr və məlumatlar onun hansı məqsədlə istifadə olunacağını və hansı xüsusiyyətlərə malik olduğunu göstərir.
Tel ölçüsü
Elektrik kabellərinin ən geniş yayılmış ölçüləri 10, 12 və 14 ölçülü tellərdir. Bu rəqəmlər kabelin qalınlığını göstərir. Rəqəm nə qədər kiçikdirsə, tel bir o qədər qalın olur və daha yüksək cərəyan ötürə bilir. Ölçü seçimi kabelin daşıya biləcəyi yükə birbaşa təsir edir.
Kabel üzərindəki işarələr
Kabellərin üzərində THHN, THWN, THW və XHHN kimi işarələr ola bilər. Bu işarələr kabelin izolyasiya növünü və istifadə xüsusiyyətlərini göstərir. Düzgün kabel seçilmədikdə elektrik şəbəkəsində problemlər yarana bilər.
Müasir kabel texnologiyaları
Texnologiyanın inkişafı ilə birlikdə şəbəkə kabelləri də daim yenilənir. Məsələn, Cat5e standartından sonra Cat6 və Cat6A kimi daha sürətli və daha etibarlı kabellər geniş istifadə olunmağa başlayıb. Hər kabelin öz texniki xüsusiyyətləri mövcuddur və spesifikasiya nə qədər yüksəkdirsə, kabelin performansı və davamlılığı da bir o qədər yüksək olur.
Bu gün Cat6 və Cat6A kabelləri saniyədə 1000 Mbps və daha yüksək sürətlə məlumat ötürməyə imkan verən müasir standartlardan hesab olunur. Kabel seçərkən yalnız indiki ehtiyacları deyil, gələcək illərdə yaranacaq tələbatları da nəzərə almaq məsləhətdir.
Qısa müddətdə kabelləri dəyişmək məcburiyyətində qalmamaq üçün daha yüksək keyfiyyətli və uzunömürlü kabel seçimi daha məqsədəuyğundur. Bu həm sistemin etibarlılığını artırır, həm də gələcək xərclərin qarşısını alır.
Kabellərin yoxlanılması və texniki baxış
Səs və məlumat kabelləri müəyyən aralıqlarla yoxlanmalı və texniki göstəricilərə uyğunluğu test edilməlidir. Sistemlərin stabil işləməsi üçün kabellərin peşəkar şəkildə test olunması vacibdir.
Baxım və quraşdırma işlərini həyata keçirən mütəxəssislərin sertifikatlı olması və standartlara uyğun avadanlıqlardan istifadə etməsi tövsiyə olunur. Test nəticələrinin sənəd şəklində təqdim edilməsi kabelin standartlara uyğun olduğunu təsdiq edir.
Bəzi quraşdırıcılar yalnız kabelin çəkilməsi ilə kifayətlənir. Halbuki peşəkar test avadanlıqları ilə yoxlama aparmaq vacibdir. Bu avadanlıqlar baha olduğuna görə adi elektrikçilər hər zaman belə xidmət göstərməyə bilərlər. Bir çox böyük şirkət isə müştərilərinə kabel quraşdırmalarına 25 ilə qədər zəmanət təqdim edir.
Kabellərin texniki testləri adətən hər 8–10 ildən bir aparılır. Lakin şəbəkədə problemlər yaranarsa və ya sistem yenilənərsə, bu testlər daha tez də həyata keçirilə bilər.
Düzgün seçilmiş kabellər mühüm infrastrukturların qorunmasında, insanların təhlükəsiz evakuasiyasında və fövqəladə halların idarə olunmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə yanğına davamlı kabellər təhlükəsizlik baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Kabel keyfiyyətini necə yoxlamaq olar?
Kabelin keyfiyyəti ilə bağlı şübhə yarandıqda istehsalçıdan sınaq hesabatlarını tələb etmək və kabelin elektrik göstəricilərini yoxlamaq mümkündür. Kabelin keyfiyyətini qiymətləndirmək üçün bir neçə sadə üsul mövcuddur:
- Kabel üzərindəki işarələrin və markalanmanın yoxlanılması
- Dirijor səthində cızıq və çapıqların olub-olmaması
- Dirijor səthində qaralma və ya oksidləşmə əlamətləri
- Kabelin ümumi xarici görünüşü
- Dirijor müqavimətinin ölçülməsi
- İzolyasiya və xarici örtüyün qalınlığı
